‘Ongezien’ maakt ongelukkig

Man, vrouw, iedereen

In rijksmuseum Boerhaave is nog tot en met maart 2026 'Ongezien’ te zien. Deze tentoonstelling toont hoe het mannelijke lichaam eeuwenlang als norm diende binnen de medische wetenschap. De effecten van het hanteren van zo’n eenzijdige norm worden in de tentoonstelling eveneens inzichtelijk gemaakt: ziekten worden bij vrouwen niet (altijd) tijdig opgemerkt omdat zij andere symptomen ervaren dan
mannen en daardoor vaak (bij behandelaars nog) onbekend zijn. Het resultaat laat zich raden: meer leed en meer sterfgevallen die voorkomen hadden kunnen worden. Het hanteren van zo'n eenzijdige norm heeft ook anderszins gevolgen. ‘Je ongezien voelen’ heeft namelijk vaak ook invloed op het zelfbeeld. Wie langdurig met klachten rondloopt en naar huis wordt gestuurd met een sticker ‘in de overgang’ kan gaan twijfelen aan zichzelf en haar eigen inschattingsvermogen. Als vervolgens de leidinggevende, partner, media hieraan het label ‘het zwakke geslacht’ tot ‘hysterische vrouw’ toevoegen, komt het zelfbeeld nog verder onder druk te staan. En dat heeft weer een negatief effect op het mentale welzijn van vrouwen. Dit effect van 'ongezien worden' geldt overigens ook voor mannen. Of beter gezegd: voor iedereen … man, vrouw en alle mensen die zich hiertussen scharen. Oók daar besteedt de tentoonstelling aandacht aan.

Een interessante visualisatie uit 2017 (University of Oklahoma | Health Sciences Center) brengt de complexiteit in beeld van de hoeveelheid aan factoren die bepalen of iemand zich identificeert als vrouw, als man of als een andere genderidentiteit. Het gaat om anatomische, genetische en chemische factoren. De visualisatie is een goed voorbeeld van de nuancerende en includerende waarde die wetenschappelijk onderzoek kan brengen. Hoe meer we leren over sekse en gender, hoe duidelijker het wordt dat seksuele oriëntatie en genderidentiteit veel gevarieerder is en dus niet kan worden teruggebracht tot 'mannen en vrouwen'; en dat we die variaties beter vanuit een spectrum moeten bezien. Dat zal het zelfbeeld van mannen, vrouwen en eenieder daartussen ten goede komen.